Pengurusan Gaya Hidup Sihat dan Sokongan kepada Pra-Diabetes di Malaysia

1. Prevalensi dan Kepentingan Pra-Diabetes

Isu penjagaan primer: Pra-diabetes merupakan antara masalah kesihatan yang kerap ditemui dalam penjagaan primer, sama ada di peringkat global mahupun di Malaysia. Namun, keadaan ini masih boleh terlepas pandang atau tidak diketahui pasti lebih awal di klinik.

Kadar di Malaysia: Dianggarkan kira-kira 1 daripada 6 orang dewasa di Malaysia mengalami toleransi glukosa terjejas. Ini menunjukkan terdapat jumlah populasi dewasa yang besar yang sudah mempunyai risiko kardiometabolik sebelum berkembang kepada diabetes yang dihidapi.

Statistik global: Dalam tempoh 2020 hingga 2024, jumlah individu di seluruh dunia yang mengalami masalah glukosa puasa terjejas dan toleransi glukosa terjejas adalah sangat besar, menunjukkan bahawa pra-diabetes merupakan isu kesihatan awam yang penting.

2. Bukti Keberkesanan Intervensi Gaya Hidup

Pengurangan risiko: Kajian pencegahan yang dijalankan di pelbagai negara seperti China, Finland, Amerika Syarikat, Jepun dan India menunjukkan bahawa intervensi gaya hidup boleh mengurangkan risiko perkembangan pra-diabetes kepada diabetes jenis 2, dengan pengurangan risiko yang dilaporkan sekitar 30% hingga 60% bergantung kepada reka bentuk kajian dan intervensi yang digunakan.

Manfaat jangka panjang – Kajian Da Qing: Kajian susulan selama 30 tahun di China mendapati bahawa intervensi gaya hidup yang dimulakan pada peringkat awal dapat memberi manfaat jangka panjang, termasuk mengurangkan risiko diabetes dan kejadian penyakit kardiovaskular. Kesan perlindungan ini diperhatikan berterusan sehingga beberapa dekad selepas awal.

Kesan aktiviti fizikal: Aktiviti fizikal berintensiti sederhana yang dilakukan secara berkala, sekitar 150 minit atau lebih seminggu, dikaitkan dengan pengurangan risiko diabetes jenis 2 berbanding gaya hidup yang tidak aktif.

3. Tiga Teras Utama Pengurusan Gaya Hidup

Pengurusan pra-diabetes mempunyai banyak persamaan dengan pengurusan diabetes dan memberikan perubahan gaya hidup yang konsisten. Tiga komponen utama yang perlu diberi perhatian ialah:

1. Pemakanan Sihat (Pemakanan Sihat): Mengamalkan corak pemakanan yang sihat dan seimbang dengan pengurangan pengambilan kalori sekiranya diperlukan untuk mencapai dan mengekalkan berat badan yang sihat.

2. Kekal Aktif (Bergerak Lebih Banyak): Melakukan aktiviti fizikal berintensiti sederhana sekurang-kurangnya 150 minit seminggu. Elakkan tempoh tidak aktif yang terlalu lama dan cuba untuk tidak mempunyai lebih daripada dua hari berturut-turut tanpa aktiviti fizikal. Masa duduk yang panjang, terutamanya ketika bekerja, juga perlu dikurangkan dengan kerap bangun dan bergerak.

3. Pengurusan Berat Badan (Pengurusan Berat Badan): Penurunan berat badan awal sekitar 5% hingga 7% daripada berat badan asal boleh memberi manfaat dalam pengurusan pra-diabetes dan membantu mengurangkan risiko perkembangan kepada diabetes jenis 2.

4. Merapatkan Jurang Antara Kesedaran dan Tindakan (Jurang Tindakan)

Tahap tidak aktif: Dianggarkan kira-kira 30% populasi dewasa di Malaysia tidak aktif secara fizikal. Keadaan ini menunjukkan bahawa kesedaran tentang kepentingan aktiviti fizikal masih perlu diterjemahkan kepada perubahan tingkah laku dalam kehidupan seharian.

Punca jurang tindakan: Kesedaran pesakit tidak semestinya membawa kepada tindakan. Kekangan masa, kurang motivasi dan salah faham tentang maksud aktiviti fizikal boleh menjadi antara halangan. Sebagai contoh, aktiviti seperti mengemop lantai atau membasuh kereta mungkin melibatkan pergerakan fizikal, tetapi tidak semestinya menggantikan aktiviti senaman yang dirancang dari segi intensiti, tempoh dan konsistensi.

Diagnosis komunikasi: Meminimumkan kepentingan pra-diabetes dengan mengatakan bahawa “tiada apa yang perlu dirisaukan” boleh menyebabkan pesakit kurang terdorong untuk melakukan perubahan. Sebaliknya, penerangan yang jelas bahawa pra-diabetes memerlukan perhatian dan pengurusan yang serius, disertai sokongan berterusan, boleh membantu pesakit memahami kepentingan perubahan gaya hidup.

Pendekatan berpusatkan pesakit: Soalan penyedia kesihatan perlu lebih menjurus kepada kemampuan sebenar pesakit berbanding sekadar memberikan arahan umum. Sebagai contoh, “Apakah aktiviti yang boleh anda lakukan secara realistik dan bilakah anda boleh melakukannya?”

5. Strategi Perubahan Tingkah Laku dan Sokongan Berterusan

Prakontemplasi & kontemplasi: Pada peringkat ini, fokus diberikan kepada peningkatan kesedaran tanpa menghakimi serta meneroka motivasi dan sebab peribadi yang boleh mendorong pesakit untuk berubah.

Persediaan & tindakan: Rangka pelan yang realistik dan mulakan perubahan secara berperingkat. contoh, pesakit boleh bermula dengan aktiviti fizikal selama 5 hingga 10 minit sehari sebelum tempoh dan intensiti ditingkatkan secara beransur-ansur sehingga menjadi sebahagian daripada rutin harian.

Penyenggaraan (Penyelenggaraan): Fokus diberikan kepada pembinaan keyakinan diri (keberkesanan diri), mengekalkan rutin yang telah dibentuk serta mencegah kembali kepada tabiat lama (pencegahan kambuh semula).

DSMES (Pendidikan dan Sokongan Pengurusan Kendiri Diabetes): Pendidikan dan sokongan pengurusan kendiri merupakan satu proses yang merangkumi penilaian keperluan, persetujuan matlamat bersama pesakit, perancangan, pelaksanaan dan kajian semula pelan. Jika sesuatu pelan tidak berjaya, strategi boleh diubah daripada Pelan A kepada Pelan B tanpa melabel pesakit sebagai “tidak patut”.

Teknologi Peranan: Aplikasi atau peranti pengesan langkah, termasuk penggunaan sasaran langkah harian, serta pemantauan jarak jauh (pemantauan jarak jauh) boleh membantu memberi peringatan, maklum balas dan dorongan positif kepada pesakit untuk kekal aktif.

Kekerapan sesi: Program pencegahan yang berkesan memerlukan sesi perjumpaan dan sokongan yang konsisten, termasuk lebih daripada 10 sesi dalam sesetengah program, serta kerjasama pasukan berbilang disiplin. Nasihat yang diberikan sekali sahaja biasanya tidak mencukupi untuk menyokong perubahan tingkah laku jangka panjang.

Kesimpulannya

Pra-diabetes bukan sekadar bacaan gula yang sedikit tinggi, tetapi merupakan peluang penting untuk mencegah atau melambatkan perkembangan kepada jenis diabetes 2 serta mengurangkan risiko komplikasi kardiometabolik. Perubahan dalam pemakanan, aktiviti fizikal dan pengurusan berat badan perlu dilakukan secara realistik dan berperingkat, disertai pemantauan serta sokongan berterusan daripada pasukan kesihatan.