Pengurusan Obesiti

Pengurusan obesiti memerlukan pendekatan yang menyeluruh dan tidak terhad kepada penurunan berat badan semata-mata. Terdapat empat teras utama dalam pengurusan obesiti, iaitu:

• Terapi Pemakanan (Terapi Pemakanan)
• Aktiviti Fizikal (Aktiviti Fizikal)
• Pengubahsuaian Tingkah Laku (Pengubahsuaian Tingkah Laku)
• Intervensi Perubatan (Intervensi Perubatan)

Pembentangan oleh Prof. Dr. Barakatun Nisak Mohd Yusof memberi fokus kepada terapi pemakanan dan pengubahsuaian tingkah laku, khususnya bagaimana tidur dan tekanan boleh mempengaruhi pilihan makanan serta pengurusan berat badan.

Kajian Kes Pesakit

Sesi ini mengemukakan kajian kepada seorang pesakit lelaki berumur 35 tahun yang bekerja sebagai guru Biologi dan Matematik Tambahan. Pesakit telah menjalani rawatan obesiti selama tiga tahun dan mempunyai kefahaman yang baik tentang pemakanan sihat.

Pesakit mengamalkan puasa berselang (puasa berselang-seli), namun kaedah tersebut kurang berkesan kerana beliau cenderung untuk makan secara berlebihan ketika waktu makan.

Menariknya, pesakit berjaya mengurangkan berat badan apabila mengambil sarapan tinggi protein dan menggunakan pengganti makanan (pengganti makanan).

Pesakit juga pernah menggunakan ubat GLP-1 RA, tetapi mengalami peningkatan semula berat badan (pemulihan berat badan) selepas rawatan dihentikan.

Pengaruh Kurang Tidur terhadap Berat Badan

Pesakit mengalami kekurangan tidur akibat beban kerja dan stress ketika mengajar calon SPM. Walaupun pesakit tidak makan pada lewat malam dan hanya mengambil air atau kopi tanpa gula, kurang tidur masih boleh menjejaskan pengurusan berat badan berdasarkan bukti kajian.

Kajian dalam wad (Kajian Pesakit Dalam): Apabila pengambilan kalori dimakan, kadar tidur menyebabkan penurunan berat badan datang terutamanya daripada jisim bebas lemak (jisim bebas lemak), termasuk jisim otot, dan bukannya jisim lemak. Kurang tidur juga boleh menurunkan kadar metabolisme rehat serta mempengaruhi hormon yang berkaitan dengan rasa lapar dan kenyang.

Kajian di rumah (Intervensi Berasaskan Rumah): Menambah tempoh tidur hampir dua jam didapati membantu mengawal selera makan serta mengurangkan keinginan terhadap makanan manis dan masin secara signifikan.

Pengaruh Stres terhadap Pilihan Makanan

Stres kerja yang tinggi boleh menjejaskan pengurusan obesiti melalui pelbagai mekanisme, termasuk perubahan fisiologi, hormon, kawalan kendiri dan pilihan makanan.

Fisiologi dan hormon: Stres kronik boleh mengaktifkan paksi HPA (paksi hipotalamus-pituitari-adrenal) serta mempengaruhi sistem ganjaran otak. Ini boleh mempengaruhi hormon dan isyarat yang berkaitan dengan selera makan, termasuk Perubahan leptin dan ghrelin.

Beban keputusan (Beban Keputusan): Stress boleh menyebabkan keletihan membuat keputusan, sekali gus menyukarkan seseorang untuk mengekalkan kawalan kendiri terhadap pilihan makanan dan rutin tidur.

Kualiti pilihan makanan: Stres tidak semestinya menyebabkan peningkatan jumlah kalori secara mendadak, tetapi boleh mengubah kualiti makanan yang dipilih. Dalam keadaan stress, seseorang mungkin lebih cenderung memilih makanan yang tinggi lemak, manis, masin dan padat tenaga.

Fungsi pemakanan dan emosi: Makanan juga boleh digunakan untuk membantu mengekalkan kewaspadaan ketika bekerja lewat, mengatasi keletihan atau memberikan rasa selesa secara emosi.

Strategi Intervensi Pemakanan dan Tingkah Laku

Dietitian mengesyorkan beberapa langkah praktikal bagi membantu pesakit menguruskan pemakanan, tidur dan tingkah laku secara lebih realistik dan berterusan.

Had pengambilan kafein: Bagi orang dewasa yang sihat, pengambilan kafein sehingga 400 mg sehari secara umum dianggap sebagai tidak dijangka menimbulkan kesan negatif bagi kebanyakan individu. Jumlah sebenar dalam cawan kopi berbeza mengikut jenis dan saiz minuman. Namun, kafein tidak sepatutnya dijadikan pengganti kepada tidur yang mencukupi.

Kawalan saiz hidangan dan padanan (Bahagian dan Pasangan): Jika pesakit ingin menikmati makanan kegemaran yang kurang sihat, saiz hidangan boleh dikawal dan dipadankan dengan pilihan yang lebih berkhasiat, seperti snek yang mengandungi protein dan sumber serat.

Saringan OSA: Gejala Apnea Tidur Obstruktif (OSA) boleh mengeluarkan borang STOP-Bang. Jika terdapat risiko yang berkaitan, pesakit boleh dirujuk kepada doktor untuk penilaian lanjut.

Peranan Ubat-ubatan GLP-1 RA

Penggunaan GLP-1 RA bukan sahaja membantu dalam pengurusan berat badan, malah boleh mempengaruhi corak dan kualiti pilihan makanan. Dalam sesetengah kajian, penggunaannya dikaitkan dengan pengurangan pengambilan makanan ultra-proses dan minuman bergula serta peningkatan pilihan makanan yang lebih tinggi protein dan serat.

Apabila rawatan GLP-1 RA dihentikan, selera makan dan dorongan untuk makan boleh meningkat semula. Fenomena seperti bunyi bising makanan dan keinginan makan secara semula jadi boleh kembali, yang menyumbang kepada peningkatan semula berat badan.

Mesej Utama (Mesej Bawa Pulang)

Peningkatan semula berat badan (pengulangan berat badan) bukan semata-mata menunjukkan kegagalan pesakit. Sebaliknya, ia boleh menjadi isyarat untuk menilai semula semua teras rawatan secara menyeluruh, termasuk pemakanan, aktiviti fizikal, tingkah laku, tidur, tekanan dan intervensi perubatan.

Pengurusan obesiti secara klinikal memerlukan pendekatan yang individu, berbilang disiplin (pelbagai disiplin) dan berterusan bagi membantu pesakit mencapai perubahan yang lebih realistik serta dapat dikekalkan dalam jangka panjang.

Sumber
Madya Dr Barakatun Nisak Mohd Yusof
Pakar Perunding Diet
UPM