Pembedahan Bariatrik

Unit Pengenalan dan Kepakaran

Penceramah bertugas di Hospital Canselor Tuanku Muhriz (UKM), sebuah hospital pengajar dengan kapasiti sekitar 1,400 katil yang turut menjadi pusat latihan subkepakatan dalam bidang pembedahan.

Unit ini mengendalikan sekitar 300 hingga 450 pembedahan bariatrik setiap tahun, selain kira-kira 300 prosedur belon intragastrik.

Pengurusan pesakit dilakukan melalui pasukan pelbagai disiplin (Pasukan Pelbagai Disiplin, MDT) yang melibatkan pelbagai kepakaran, termasuk pakar bedah plastik bagi menangani masalah kulit berlebihan selepas penurunan berat badan yang ketara.

Krisis Obesiti di Malaysia

• Statistik: Sekitar 1 daripada 2 rakyat Malaysia mengalami berat badan berlebihan atau obesiti.
• Kencing manis: Sekitar 1 daripada 5 orang menghidap diabetes jenis 2.
• Sindrom metabolik: Ramai pesakit hadir dengan gabungan masalah kesihatan seperti diabetes, hipertensi dan dislipidemia.
• Impak ekonomi: Kos pengurusan diabetes dan komplikasinya, termasuk komplikasi serius seperti amputasi, boleh menyebabkan jumlah yang sangat tinggi setiap tahun.

Obesiti kini diklasifikasikan sebagai penyakit kronik dan sering dikaitkan dengan pelbagai komplikasi kesihatan. Antara keadaan yang boleh berlaku termasuk penyakit hati berlemak dan apnea tidur obstruktif (Apnea Tidur Obstruktif, OSA).

Diagnosis dan Penilaian Komposisi Badan

BMI vs. Dalam Badan: Indeks Jisim Tubuh (BMI) mempunyai batasan kerana ia hanya menggunakan berat badan dan ketinggian tanpa membezakan antara lemak, otot, tulang dan kandungan air dalam badan.

Penilaian komposisi badan, seperti menggunakan analisis Dalam Badan, boleh memberikan gambaran yang lebih terperinci mengenai jumlah lemak dan jisim otot seseorang.

Kepentingan otot: Dalam pengurusan obesiti, penurunan berat badan bukan semata-mata mengenai mengurangkan angka pada penimbang. Pengurangan lemak sambil mengekalkan jisim otot rangka juga penting untuk kesihatan dan fungsi badan.

Sebahagian pesakit obesiti juga boleh mengalami sarkopenia obesiti, iaitu keadaan apabila seseorang mempunyai lebihan lemak badan tetapi pada masa yang sama mempunyai jisim atau kekuatan otot yang rendah.

Kes Pesakit dengan Berat Badan Melampau

Terdapat kes pesakit dengan berat badan kira-kira 330 kg yang terperangkap di dalam biliknya dan memerlukan bantuan pasukan bomba untuk dibawa keluar. Dalam situasi sebegini, proses pemindahan pesakit memerlukan perancangan dan peralatan khas.

Hospital tersebut juga mempunyai katil yang direka khas untuk pesakit dengan berat badan melebihi 280 kg bagi memastikan keselamatan dan keselesaan pesakit sepanjang mendapatkan rawatan.

Masalah Hati Berlemak (Penyakit Hati Berlemak)

Obesiti dan lebihan lemak badan mempunyai kaitan rapat dengan penyakit hati berlemak yang berkaitan dengan gangguan metabolik. Istilah Penyakit Hati Berlemak Berkaitan Metabolik (MAFLD) pernah digunakan, manakala istilah yang lebih terkini dalam bidang perubatan ialah Penyakit Hati Steatosis Berkaitan Disfungsi Metabolik (MASLD).

Jika tidak diuruskan, penyakit hati berlemak boleh berkembang kepada masalah dan parut pada hati (fibrosis) serta dalam sesetengah kes menjadi sirosis, iaitu kerosakan hati yang serius dan berpanjangan.

Keadaan obesiti yang teruk juga boleh menimbulkan cabaran tambahan dalam pengurusan penyakit hati dan penilaian pesakit untuk prosedur tertentu, termasuk pemindahan organ.

Pilihan Rawatan dan Pengurusan

1. Diet dan senaman: Intervensi gaya hidup merupakan asas penting dalam pengurusan obesiti. Namun, bagi sesetengah pesakit obesiti yang lebih teruk, penurunan berat badan melalui diet dan senaman sahaja mungkin tidak mencukupi untuk mencapai sasaran kesihatan yang diperlukan.

2. Ubat anti-obesiti: Ubat seperti Tirzepatide (Mounjaro) dan Semaglutide (Wegovy) boleh membantu menurunkan berat badan yang ketara bagi pesakit yang sesuai. Walau bagaimanapun, rawatan boleh menyebabkan cabaran dan berat badan juga boleh meningkat semula selepas rawatan dihentikan bagi sesetengah pesakit.

3. Belon intragastrik: Terdapat beberapa jenis belon intragastrik, termasuk belon yang boleh ditelan serta jenis seperti Spatz yang boleh dilaraskan melalui prosedur endoskopi. Dalam keadaan tertentu, kombinasi belon intragastrik dengan ubat anti-obesiti boleh memberikan penurunan berat badan yang lebih besar.

4. Pembedahan bariatrik: UKM mempunyai sejarah panjang dalam bidang pembedahan bariatrik dan memulakan program pembedahan bariatrik pada tahun 1996. Bagi pesakit yang memenuhi kriteria, pembedahan bariatrik boleh menurunkan berat badan yang ketara serta membantu pengurusan pelbagai penyakit berkaitan obesiti.

Kepentingan Persediaan Pra-Pembedahan

Sebelum menjalani pembedahan bariatrik, pesakit perlu menjalani penilaian yang rapi bagi memastikan mereka berada dalam keadaan yang sesuai untuk pembedahan.

Antara persediaan yang boleh disyorkan ialah diet rendah kalori (Diet Sangat Rendah Kalori, VLCD) untuk tempoh tertentu sebelum pembedahan. Bagi sesetengah pesakit, pendekatan ini membantu mengurangkan saiz hati yang membesar akibat pengumpulan lemak, sekali gus memudahkan akses kepada kawasan pembedahan dan membantu mengurangkan risiko tertentu semasa prosedur.

Disediakan oleh:
AP Dato' Dr Nik Ritza Kosai bin Nik Mahmood

Unit Pembedahan Bariatrik
Hospital Canselor Tuanku Muhriz UKM