Pembedahan Bariatrik

Pengenalan dan Kepakaran Unit

Penceramah bertugas di Hospital Canselor Tuanku Muhriz (UKM), sebuah hospital pengajar dengan kapasiti sekitar 1,400 katil yang turut menjadi pusat latihan subkepakaran dalam bidang pembedahan.

Unit ini mengendalikan sekitar 300 hingga 450 pembedahan bariatrik setiap tahun, selain kira-kira 300 prosedur belon intragastrik.

Pengurusan pesakit dilakukan melalui pasukan pelbagai disiplin (Multidisciplinary Team, MDT) yang melibatkan pelbagai kepakaran, termasuk pakar bedah plastik bagi menangani masalah kulit berlebihan selepas penurunan berat badan yang ketara.

Krisis Obesiti di Malaysia

• Statistik: Sekitar 1 daripada 2 rakyat Malaysia mengalami berat badan berlebihan atau obesiti.
• Diabetes: Sekitar 1 daripada 5 orang menghidap diabetes jenis 2.
• Sindrom metabolik: Ramai pesakit hadir dengan gabungan masalah kesihatan seperti diabetes, hipertensi dan dislipidemia.
• Impak ekonomi: Kos pengurusan diabetes dan komplikasinya, termasuk komplikasi serius seperti amputasi, boleh mencecah jumlah yang sangat tinggi setiap tahun.

Obesiti kini diklasifikasikan sebagai penyakit kronik dan sering dikaitkan dengan pelbagai komplikasi kesihatan. Antara keadaan yang boleh berlaku termasuk penyakit hati berlemak dan apnea tidur obstruktif (Obstructive Sleep Apnea, OSA).

Diagnosis dan Penilaian Komposisi Badan

BMI vs. InBody: Indeks Jisim Tubuh (BMI) mempunyai keterbatasan kerana ia hanya menggunakan berat badan dan ketinggian tanpa membezakan antara lemak, otot, tulang dan kandungan air dalam badan.

Penilaian komposisi badan, seperti menggunakan analisis InBody, boleh memberikan gambaran yang lebih terperinci mengenai jumlah lemak dan jisim otot seseorang.

Kepentingan otot: Dalam pengurusan obesiti, penurunan berat badan bukan semata-mata mengenai mengurangkan angka pada penimbang. Pengurangan lemak sambil mengekalkan jisim otot rangka juga penting untuk kesihatan dan fungsi badan.

Sebahagian pesakit obesiti juga boleh mengalami obesity sarcopenia, iaitu keadaan apabila seseorang mempunyai lebihan lemak badan tetapi pada masa yang sama mempunyai jisim atau kekuatan otot yang rendah.

Kes Pesakit dengan Berat Badan Melampau

Terdapat kes pesakit dengan berat badan kira-kira 330 kg yang terperangkap di dalam biliknya dan memerlukan bantuan pasukan bomba untuk dibawa keluar. Dalam situasi sebegini, proses pemindahan pesakit memerlukan perancangan dan peralatan khas.

Hospital tersebut juga mempunyai katil yang direka khas untuk pesakit dengan berat badan melebihi 280 kg bagi memastikan keselamatan dan keselesaan pesakit sepanjang mendapatkan rawatan.

Masalah Hati Berlemak (Fatty Liver Disease)

Obesiti dan lebihan lemak badan mempunyai kaitan rapat dengan penyakit hati berlemak yang berkaitan dengan gangguan metabolik. Istilah Metabolic Associated Fatty Liver Disease (MAFLD) pernah digunakan, manakala istilah yang lebih terkini dalam bidang perubatan ialah Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD).

Jika tidak diuruskan, penyakit hati berlemak boleh berkembang kepada keradangan dan parut pada hati (fibrosis) serta dalam sesetengah kes menjadi sirosis, iaitu kerosakan hati yang serius dan berpanjangan.

Keadaan obesiti yang teruk juga boleh menimbulkan cabaran tambahan dalam pengurusan penyakit hati dan penilaian pesakit untuk prosedur tertentu, termasuk pemindahan organ.

Pilihan Rawatan dan Pengurusan

1. Diet dan senaman: Intervensi gaya hidup merupakan asas penting dalam pengurusan obesiti. Namun, bagi sesetengah pesakit dengan obesiti yang lebih teruk, penurunan berat badan melalui diet dan senaman sahaja mungkin tidak mencukupi untuk mencapai sasaran kesihatan yang diperlukan.

2. Ubat anti-obesiti: Ubat seperti Tirzepatide (Mounjaro) dan Semaglutide (Wegovy) boleh membantu menghasilkan penurunan berat badan yang ketara bagi pesakit yang sesuai. Walau bagaimanapun, kos rawatan boleh menjadi cabaran dan berat badan juga boleh meningkat semula selepas rawatan dihentikan bagi sesetengah pesakit.

3. Belon intragastrik: Terdapat beberapa jenis belon intragastrik, termasuk belon yang boleh ditelan serta jenis seperti Spatz yang boleh dilaraskan melalui prosedur endoskopi. Dalam keadaan tertentu, kombinasi belon intragastrik dengan ubat anti-obesiti boleh memberikan penurunan berat badan yang lebih besar.

4. Pembedahan bariatrik: UKM mempunyai sejarah panjang dalam bidang pembedahan bariatrik dan memulakan program pembedahan bariatrik pada tahun 1996. Bagi pesakit yang memenuhi kriteria, pembedahan bariatrik boleh memberikan penurunan berat badan yang ketara serta membantu pengurusan pelbagai penyakit berkaitan obesiti.

Kepentingan Persediaan Pra-Pembedahan

Sebelum menjalani pembedahan bariatrik, pesakit perlu melalui penilaian yang rapi bagi memastikan mereka berada dalam keadaan yang sesuai untuk pembedahan.

Antara persediaan yang boleh disarankan ialah diet rendah kalori (Very Low-Calorie Diet, VLCD) untuk tempoh tertentu sebelum pembedahan. Bagi sesetengah pesakit, pendekatan ini membantu mengurangkan saiz hati yang membesar akibat pengumpulan lemak, sekali gus memudahkan akses kepada kawasan pembedahan dan membantu mengurangkan risiko tertentu semasa prosedur.

Disediakan oleh:
AP Dato’ Dr. Nik Ritza Kosai bin Nik Mahmood

Unit Pembedahan Bariatrik
Hospital Canselor Tuanku Muhriz UKM