Cabaran Mengekalkan Penurunan Berat Badan dalam Pengurusan Obesiti
Obesiti ditakrifkan sebagai penyakit kronik, progresif dan sering berulang (relapsing). Menurunkan berat badan mungkin kelihatan lebih mudah pada masa kini dengan adanya ubat-ubatan anti-obesiti, namun cabaran sebenar adalah untuk mengekalkan penurunan berat badan tersebut dalam jangka masa panjang.
Penyelidikan menunjukkan bahawa hanya sebahagian individu berjaya mengekalkan penurunan berat badan yang signifikan dalam tempoh yang panjang. Oleh itu, pengurusan obesiti perlu dilihat sebagai satu proses jangka panjang dan bukannya rawatan sementara.
Cabaran Biologi: Mengapa Berat Badan Naik Semula?
Kegagalan mengekalkan penurunan berat badan bukan semata-mata disebabkan oleh kekurangan azam atau willpower. Selepas penurunan berat badan, badan boleh mengalami pelbagai adaptasi biologi yang mendorong peningkatan semula selera makan dan berat badan.
1. Adaptasi hormon: Selepas penurunan berat badan yang ketara, tahap hormon leptin yang membantu mengawal rasa kenyang boleh menurun, manakala hormon ghrelin yang berkait dengan rasa lapar boleh meningkat. Perubahan ini boleh menyebabkan seseorang berasa lebih lapar dan lebih kerap memikirkan tentang makanan.
2. Keradangan hipotalamus: Pengambilan makanan yang tinggi tenaga dan kalori boleh dikaitkan dengan perubahan pada hipotalamus, iaitu bahagian otak yang memainkan peranan penting dalam mengawal selera makan dan keseimbangan tenaga. Gangguan terhadap isyarat leptin boleh menyebabkan rasa kenyang menjadi kurang berkesan.
Strategi Gaya Hidup untuk Kejayaan Jangka Panjang
Kajian seperti Look AHEAD menunjukkan kepentingan intervensi awal dan pengurusan berat badan secara berterusan. Tempoh awal selepas memulakan program penurunan berat badan merupakan masa yang penting untuk menilai keberkesanan strategi yang digunakan. Jika sasaran penurunan berat badan tidak dicapai, pendekatan tambahan seperti ubat-ubatan atau pembedahan boleh dipertimbangkan mengikut kesesuaian pesakit.
Antara ciri yang sering dikaitkan dengan kejayaan mengekalkan berat badan termasuk:
1. Pemantauan kendiri: Menimbang berat badan secara berkala, termasuk sekurang-kurangnya sekali seminggu, boleh membantu seseorang menyedari perubahan berat badan lebih awal.
2. Aktiviti fizikal: Aktiviti fizikal yang dilakukan secara konsisten memainkan peranan penting dalam mengekalkan berat badan. Bagi sesetengah individu, jumlah aktiviti fizikal yang lebih tinggi berbanding tahap minimum yang disyorkan mungkin diperlukan untuk membantu mengekalkan penurunan berat badan.
3. Tabiat makan: Mengamalkan corak pemakanan yang sesuai dengan keperluan tenaga secara konsisten adalah penting. Pemilihan makanan yang lebih rendah kalori dan lemak serta pengambilan makanan secara teratur boleh membantu dalam pengurusan berat badan.
Peranan Ubat Anti-Obesiti dan Isu Kos
Ubat-ubatan seperti semaglutide dan tirzepatide telah menunjukkan keberkesanan dalam membantu penurunan berat badan. Namun, bagi sesetengah pesakit, rawatan ini perlu dilihat sebagai sebahagian daripada pengurusan jangka panjang dan bukan sekadar rawatan sementara.
Risiko jika berhenti ubat: Pemberhentian rawatan boleh menyebabkan berat badan meningkat semula bagi sesetengah pesakit kerana faktor biologi yang mendorong peningkatan selera makan dan berat badan.
Strategi mampu milik: Jika kos menjadi penghalang, doktor boleh menilai semula dos dan pelan rawatan berdasarkan keadaan pesakit. Dalam situasi tertentu, dos yang lebih rendah mungkin dipertimbangkan bagi membantu mengekalkan manfaat rawatan, namun keputusan tersebut perlu dibuat bersama doktor.
Pelan peralihan: Pesakit juga digalakkan berbincang dengan doktor mengenai “strategi keluar” atau pelan peralihan sebelum memulakan rawatan. Perancangan ini penting sekiranya ubat perlu dikurangkan atau dihentikan bagi mengurangkan risiko kenaikan berat badan yang mendadak.
Kenaikan Berat Badan Selepas Pembedahan Bariatrik
Pembedahan bariatrik merupakan salah satu kaedah rawatan obesiti yang berkesan, namun kenaikan semula berat badan (weight recurrence) masih boleh berlaku pada sesetengah pesakit.
Kenaikan berat badan yang ketara selepas mencapai berat terendah (nadir weight) perlu dinilai bagi mengenal pasti faktor penyumbang serta menentukan pendekatan rawatan yang sesuai.
Dalam keadaan tertentu, ubat anti-obesiti seperti semaglutide boleh dipertimbangkan sebagai sebahagian daripada strategi pengurusan berat badan selepas pembedahan, bergantung kepada keadaan dan penilaian doktor.
Program COMET: Sokongan Gaya Hidup Secara Bersepadu
Bagi membantu mengurangkan stigma terhadap pesakit obesiti, salah satu pendekatan yang dilaksanakan di Hospital Putrajaya ialah program COMET, iaitu program gaya hidup dalam talian selama 10 minggu.
Program ini melibatkan bimbingan daripada pakar diet, pakar fisioterapi dan pakar psikologi bagi memastikan pesakit mendapat sokongan yang lebih menyeluruh dalam usaha menurunkan dan menguruskan berat badan.
Pendekatan seperti ini boleh digunakan sebelum atau selepas rawatan perubatan dan pembedahan, bergantung kepada keperluan pesakit. Sokongan daripada pasukan pelbagai disiplin juga membantu pesakit memahami bahawa obesiti merupakan penyakit yang memerlukan pengurusan jangka panjang, bukannya sekadar isu kemahuan diri.
Kesimpulan
Pengurusan obesiti boleh diibaratkan sebagai satu “tug-of-war” atau tarik tali yang berterusan antara usaha seseorang untuk mengubah gaya hidup dengan tindak balas biologi badan yang boleh mendorong peningkatan semula berat badan.
Oleh itu, penjagaan jangka panjang, pemantauan berkala dan pendekatan bersepadu yang merangkumi perubahan gaya hidup, ubat-ubatan serta pembedahan apabila sesuai merupakan antara komponen penting dalam membantu pesakit mencapai dan mengekalkan hasil rawatan.
Sumber:
Dr. Vanusha Devaraja Pillai
Pakar Endokrinologi dan Perubatan Dalaman
Hospital Melaka
