Obesiti dan Penglibatan Hormon

Obesiti bukanlah disebabkan oleh satu faktor sahaja. Sebaliknya, ia merupakan hasil interaksi kompleks antara pelbagai faktor yang mempengaruhi berat badan dan kesihatan seseorang.

1. Faktor biologi dan genetik: Faktor keturunan memainkan peranan dalam kecenderungan seseorang untuk mengalami obesiti, termasuk mempengaruhi selera makan, penggunaan tenaga dan penyimpanan lemak.

2. Faktor persekitaran dan sosial: Persekitaran makanan juga memainkan peranan penting. Pengaruh makanan yang tular di media sosial serta kewujudan kedai makan yang beroperasi 24 jam boleh memudahkan akses kepada makanan pada bila-bila masa.

3. Ubat-ubatan: Sesetengah ubat, termasuk steroid dan ubat tertentu yang digunakan untuk merawat masalah psikiatri, boleh menyebabkan peningkatan berat badan sebagai salah satu kesan sampingan.

4. Faktor neuropsikologi: Gangguan tertentu boleh menyebabkan seseorang mengalami kesukaran mengawal selera makan, rasa lapar atau keinginan untuk makan.

Pengurusan Komprehensif

Pengurusan obesiti memerlukan penglibatan pelbagai pihak dan bukan hanya bergantung kepada doktor. Pendekatan secara berpasukan membolehkan keperluan fizikal, pemakanan, psikologi dan fungsi pesakit diberi perhatian secara menyeluruh.

Antara pihak yang terlibat termasuk:

1. Pakar perubatan: Termasuk pakar endokrinologi, doktor penjagaan primer dan pakar bedah yang terlibat dalam penilaian serta perancangan rawatan pesakit.

2. Kakitangan sokongan: Pakar diet memberikan khidmat nasihat pemakanan, manakala ahli fisioterapi dan terapi cara kerja membantu pesakit yang mempunyai masalah seperti osteoartritis untuk melakukan aktiviti fizikal dengan lebih selamat.

3. Sokongan komuniti: Sokongan daripada keluarga dan rakan-rakan juga amat penting dalam membantu pesakit mengekalkan perubahan gaya hidup dan meneruskan rawatan dalam jangka panjang.

Komplikasi Kardiorenometabolik

Obesiti sering dikaitkan dengan pelbagai komplikasi yang saling berkaitan, termasuk keadaan yang dikenali sebagai komplikasi kardiorenometabolik. Antaranya ialah penyakit jantung, strok, diabetes, hipertensi, penyakit hati berlemak dan penyakit buah pinggang kronik.

Obesiti juga dikaitkan dengan peningkatan risiko bagi beberapa jenis kanser. Antara mekanisme yang terlibat ialah keradangan kronik (inflammation) serta perubahan metabolik yang berkaitan dengan lebihan berat badan.

Rawatan Farmakologi dan Kriteria BMI

Rawatan ubat-ubatan (farmakoterapi) biasanya dipertimbangkan berdasarkan Indeks Jisim Tubuh (BMI) serta kehadiran penyakit atau komplikasi berkaitan obesiti.

• BMI > 30: Farmakoterapi boleh dipertimbangkan sebagai sebahagian daripada pengurusan obesiti.
• BMI 27–30: Farmakoterapi boleh dipertimbangkan sekiranya pesakit mempunyai komplikasi berkaitan obesiti.

Dari segi manfaat kesihatan, penurunan berat badan sekitar 5% hingga 15% boleh memberikan penambahbaikan klinikal bagi keadaan tertentu seperti diabetes dan osteoartritis.

Peranan GLP-1 Receptor Agonists

Ubat dalam kumpulan agonis reseptor GLP-1 (GLP-1 receptor agonists) bertindak melalui beberapa mekanisme untuk membantu mengawal gula dalam darah, selera makan dan pengambilan makanan.

1. Meningkatkan insulin: GLP-1 membantu merangsang pankreas untuk menghasilkan insulin apabila diperlukan, sekali gus membantu mengawal paras gula dalam darah.

2. Meningkatkan rasa kenyang (satiety): Ubat ini mempengaruhi isyarat yang mengawal selera makan dan boleh membantu seseorang berasa kenyang untuk tempoh yang lebih lama.

3. Mengurangkan “food noise”: Sesetengah pesakit melaporkan pengurangan pemikiran berterusan tentang makanan atau keinginan (craving) untuk makan secara berlebihan, termasuk pengambilan makanan atas faktor keseronokan atau hedonic eating.

Kos dan Cabaran Rawatan

Rawatan obesiti boleh melibatkan kos yang tinggi, terutamanya apabila memerlukan pengurusan jangka panjang. Di Malaysia, ubat-ubatan dalam kumpulan GLP-1 boleh melibatkan kos sekitar RM500 hingga RM1,000 sebulan bergantung kepada jenis ubat, dos dan faktor lain.

Akses dan preskripsi sesetengah ubat juga tertakluk kepada garis panduan serta keperluan klinikal yang ditetapkan.

Data berkaitan pengurusan diabetes menunjukkan bahawa sebahagian besar kos penjagaan kesihatan digunakan untuk merawat komplikasi penyakit, dan bukannya semata-mata untuk ubat-ubatan. Oleh itu, pengurusan obesiti pada peringkat awal penting bagi membantu mengurangkan risiko komplikasi kesihatan dalam jangka panjang.

Intervensi Pembedahan Bariatrik

Pembedahan bariatrik boleh menghasilkan penurunan berat badan yang ketara dan merupakan salah satu pilihan rawatan bagi pesakit yang memenuhi kriteria tertentu. Dalam kajian dan keadaan klinikal tertentu, penurunan berat badan selepas pembedahan boleh mencapai sekitar 25% hingga 35%, manakala rawatan farmakologi tertentu boleh menghasilkan penurunan sekitar 15% hingga 20%, bergantung kepada jenis rawatan dan individu.

Kriteria pemilihan pesakit

1. Individu dengan BMI 37.5 ke atas walaupun tanpa komorbiditi tertentu.

2. Individu dengan BMI melebihi 32.5 yang mempunyai sindrom metabolik atau keadaan berkaitan obesiti.

Pesakit juga perlu mempunyai sejarah mencuba kaedah penurunan berat badan bukan pembedahan untuk tempoh sekurang-kurangnya enam bulan, bergantung kepada penilaian klinikal.

Selain itu, komitmen pesakit untuk menghadiri temu janji susulan, mematuhi arahan perubatan serta berhenti merokok merupakan antara aspek penting yang perlu dipertimbangkan sebelum pembedahan.

Persediaan Pra-Pembedahan

Sebelum pembedahan dilakukan, pesakit perlu menjalani penilaian menyeluruh oleh pasukan pelbagai disiplin (Multidisciplinary Team, MDT). Pasukan ini boleh melibatkan pakar endokrinologi, pakar diet, jururawat pakar, pakar psikologi dan pakar perubatan sukan.

Antara langkah persediaan pra-pembedahan termasuk:

1. Kawalan glisemik dan tekanan darah: Memastikan tahap gula dalam darah dan tekanan darah berada dalam keadaan terkawal sebelum menjalani pembedahan.

2. Penilaian jantung dan pernafasan: Saringan boleh dilakukan bagi mengenal pasti keadaan seperti hipertensi pulmonari dan apnea tidur obstruktif (Obstructive Sleep Apnea, OSA).

3. Saringan nutrisi: Mengenal pasti dan merawat kekurangan nutrien tertentu seperti zat besi, vitamin B12 dan vitamin D sebelum pembedahan.

4. Penilaian psikologi: Menilai kehadiran gangguan psikiatri atau gangguan pemakanan yang mungkin mempengaruhi proses rawatan dan pemulihan.

5. Diet rendah kalori: Sesetengah pesakit mungkin dinasihatkan untuk mengikuti diet rendah kalori, contohnya sekitar 800–1,200 kcal sehari, untuk tempoh tertentu sebelum pembedahan bagi membantu mengurangkan saiz hati dan memudahkan prosedur.

Sumber:
Dato’ Dr. Noor Lita binti Adam
Pakar Perunding Endokrinologi dan Perubatan Dalaman
Hospital Tuanku Ja’afar, Seremban