Kanser payudara merupakan sejenis penyakit yang berlaku apabila sel dalam tisu payudara mengalami pertumbuhan dan pembahagian yang tidak terkawal. Pertumbuhan sel yang tidak normal ini boleh membentuk ketumbuhan dan, dalam keadaan tertentu, merebak ke nodus limfa atau organ lain dalam badan.
Kanser payudara merupakan antara kanser yang paling kerap berlaku dalam kalangan wanita. Walaupun jarang, kanser payudara juga boleh berlaku dalam kalangan lelaki.
1. Tanda dan Gejala Kanser Payudara
Kanser payudara boleh berlaku tanpa sebarang gejala pada peringkat awal. Oleh itu, kesedaran terhadap perubahan pada payudara amat penting.
i. Perubahan Fizikal Payudara
Antara perubahan yang perlu diberi perhatian ialah:
1. Kehadiran ketulan atau benjolan pada payudara atau kawasan ketiak.
2. Perubahan pada saiz atau bentuk payudara.
3. Perubahan pada kulit payudara seperti kemerahan, penebalan, lekukan atau permukaan yang menyerupai kulit limau.
4. Bengkak pada sebahagian atau keseluruhan payudara.
ii. Perubahan pada Puting
1. Puting tertarik ke dalam atau mengalami perubahan bentuk.
2. Pengeluaran cecair yang luar biasa daripada puting, terutamanya cecair berdarah.
3. Perubahan pada kawasan sekitar puting seperti ruam atau kulit bersisik.
iii. Kepentingan Pemeriksaan
Tidak semua ketulan pada payudara merupakan kanser. Walau bagaimanapun, sebarang perubahan yang baharu atau luar biasa perlu mendapatkan penilaian daripada profesional kesihatan.
2. Faktor Risiko Kanser Payudara
Terdapat beberapa faktor yang boleh meningkatkan risiko seseorang mendapat kanser payudara. Antaranya ialah:
i. Faktor Umur dan Genetik
1. Peningkatan usia.
2. Mempunyai sejarah keluarga yang menghidap kanser payudara atau kanser ovari.
3. Mempunyai perubahan genetik tertentu, seperti pada gen BRCA1 dan BRCA2.
ii. Faktor Gaya Hidup
1. Berat badan berlebihan atau obesiti, khususnya selepas menopaus.
2. Kurang melakukan aktiviti fizikal.
3. Pengambilan alkohol.
iii. Faktor Hormon dan Sejarah Kesihatan
1. Faktor berkaitan hormon dan sejarah reproduktif tertentu.
2. Kurang penyusuan susu ibu.
3. Sejarah pendedahan kepada radiasi pada bahagian dada.
Kewujudan faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mendapat kanser payudara. Sebaliknya, faktor tersebut menunjukkan bahawa individu mungkin mempunyai kebarangkalian yang lebih tinggi berbanding individu lain.
3. Pengesanan dan Diagnosis Kanser Payudara
Pengesanan awal memainkan peranan penting dalam pengurusan kanser payudara. Pemeriksaan dan ujian yang sesuai boleh membantu mengenal pasti perubahan pada payudara serta menentukan sama ada perubahan tersebut berkaitan dengan kanser.
i. Pemeriksaan Klinikal
Pemeriksaan klinikal dilakukan oleh profesional kesihatan untuk menilai perubahan pada payudara, termasuk ketulan, perubahan kulit dan keadaan puting.
ii. Mammogram
Mammogram merupakan pemeriksaan menggunakan sinar-X dos rendah untuk menghasilkan imej payudara. Pemeriksaan ini boleh membantu mengesan sesetengah perubahan kanser sebelum gejala dapat dirasai atau dilihat.
iii. Ultrabunyi dan Pengimejan Resonans Magnetik (MRI)
Ultrabunyi payudara boleh digunakan untuk menilai ketulan atau perubahan tertentu pada tisu payudara. Dalam keadaan tertentu, pengimejan resonans magnetik (MRI) juga mungkin digunakan berdasarkan penilaian doktor.
iv. Biopsi
Jika terdapat perubahan yang mencurigakan, doktor mungkin mencadangkan biopsi. Prosedur ini melibatkan pengambilan sampel tisu daripada payudara untuk diperiksa di makmal bagi menentukan sama ada terdapat sel kanser.
4. Kaedah Rawatan Kanser Payudara
Rawatan kanser payudara bergantung kepada beberapa faktor, termasuk jenis kanser, saiz dan tahap penyakit serta ciri biologi sel kanser. Antara kaedah rawatan yang mungkin digunakan ialah:
i. Pembedahan
Pembedahan dilakukan untuk membuang ketumbuhan atau tisu payudara yang terlibat. Jenis pembedahan bergantung kepada keadaan pesakit dan tahap kanser.
ii. Radioterapi
Radioterapi menggunakan sinaran berkuasa tinggi untuk memusnahkan sel kanser atau mengurangkan risiko kanser berulang di kawasan yang dirawat.
iii. Kemoterapi
Kemoterapi menggunakan ubat antikanser untuk membunuh atau menghalang pertumbuhan sel kanser. Rawatan ini boleh diberikan sebelum atau selepas pembedahan, bergantung pada keperluan klinikal.
iv. Terapi Hormon
Terapi hormon digunakan bagi kanser payudara yang pertumbuhannya dipengaruhi oleh hormon tertentu. Rawatan ini membantu menghalang kesan hormon yang boleh merangsang pertumbuhan sel kanser.
v. Terapi Sasaran
Terapi sasaran menggunakan ubat yang menyasarkan ciri atau protein tertentu pada sel kanser bagi membantu mengawal pertumbuhan penyakit.
vi. Imunoterapi
Imunoterapi membantu sistem imun badan mengenal pasti dan melawan sel kanser. Rawatan ini hanya sesuai untuk jenis atau keadaan kanser tertentu berdasarkan penilaian klinikal.
Dalam sesetengah keadaan, lebih daripada satu kaedah rawatan digunakan bagi meningkatkan keberkesanan rawatan.
5. Pencegahan dan Pengurangan Risiko Kanser Payudara
Tidak semua kes kanser payudara boleh dicegah kerana sesetengah faktor risiko, seperti umur dan faktor genetik, tidak boleh diubah. Walau bagaimanapun, beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko dan menyokong kesihatan secara keseluruhan.
i. Amalan Gaya Hidup Sihat
1. Mengekalkan berat badan yang sihat.
2. Melakukan aktiviti fizikal secara berkala.
3. Menghadkan pengambilan alkohol.
4. Tidak merokok.
ii. Penyusuan Susu Ibu
Penyusuan susu ibu dikaitkan dengan pengurangan risiko kanser payudara. Walau bagaimanapun, tahap pengurangan risiko berbeza mengikut individu dan faktor lain.
iii. Pemeriksaan dan Penilaian Risiko
1. Mendapatkan pemeriksaan kesihatan mengikut umur dan tahap risiko individu.
2. Berbincang dengan doktor sekiranya mempunyai sejarah keluarga kanser payudara atau kanser ovari yang ketara.
3. Mendapatkan penilaian risiko dan kaunseling genetik sekiranya mempunyai risiko genetik yang tinggi.
Individu yang mempunyai risiko tinggi mungkin memerlukan strategi pemantauan atau pencegahan yang bersesuaian berdasarkan penilaian profesional kesihatan.
6. Kepentingan Pengesanan Awal
Pengesanan kanser payudara pada peringkat awal membolehkan rawatan dimulakan dengan lebih cepat dan secara amnya memberikan peluang untuk hasil rawatan yang lebih baik.
i. Peka terhadap Perubahan Payudara
Setiap individu perlu peka terhadap perubahan pada payudara, termasuk ketulan baharu, perubahan kulit, perubahan puting atau pengeluaran cecair yang luar biasa.
ii. Saringan Mengikut Umur dan Tahap Risiko
Saringan kanser payudara perlu dilakukan berdasarkan umur, tahap risiko individu dan nasihat profesional kesihatan. Kaedah serta kekerapan saringan tidak semestinya sama untuk semua individu.
iii. Dapatkan Pemeriksaan Jika Terdapat Gejala
Sekiranya terdapat perubahan baharu atau luar biasa pada payudara, pemeriksaan perlu dilakukan tanpa berlengah. Jangan tunggu sehingga ketulan membesar atau rasa sakit muncul sebelum mendapatkan nasihat perubatan.
7. Kesimpulan
Kanser payudara merupakan penyakit yang serius tetapi boleh dirawat, terutamanya apabila dikesan pada peringkat awal. Pengetahuan mengenai tanda dan gejala, pemahaman tentang faktor risiko serta penglibatan dalam saringan yang bersesuaian merupakan langkah penting dalam usaha mengurangkan kesan penyakit ini.
Sebarang perubahan baharu atau luar biasa pada payudara tidak wajar diabaikan. Pemeriksaan oleh profesional kesihatan diperlukan untuk menentukan punca perubahan tersebut dan, jika perlu, mendapatkan rawatan pada peringkat awal.
Sumber Rujukan
1. Kementerian Kesihatan Malaysia. (t.t.). Kanser payudara. https://www.moh.gov.my
2. World Health Organization. (2024). Breast cancer. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer
3. National Cancer Institute. (t.t.). Breast cancer. https://www.cancer.gov/types/breast
4. Centers for Disease Control and Prevention. (t.t.). Breast cancer. https://www.cdc.gov/breast-cancer/
5. American Cancer Society. (t.t.). Breast cancer. https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer.html
