Mantra Utama:
“Kita tidak boleh mempunyai masyarakat yang sihat jika kita tidak mempunyai ibu yang sihat.”
Trend Kematian Ibu (MMR – Maternal Mortality Rate):
Ketidaksamaan Global: Risiko kematian ibu semasa bersalin adalah 1 dalam 8,000 di negara berpendapatan tinggi, tetapi meningkat kepada 1 dalam 66 di negara berpendapatan rendah.
Situasi di Malaysia: Kadar kematian ibu di Malaysia meningkat tiga kali ganda semasa pandemik COVID-19 (mencapai 68.2), namun kini berada pada tahap 24. Walau bagaimanapun, kadar ini telah mendatar (plateau) dalam tempoh 25 tahun yang lalu, dengan kira-kira 250 hingga 300 ibu masih meninggal dunia setiap tahun akibat komplikasi bersalin.
Punca Utama di Malaysia:
Berbeza dengan trend global (pendarahan), punca utama kematian ibu di Malaysia adalah penyakit perubatan dan penyakit jantung (terutama cardiomyopathy), diikuti oleh pendarahan selepas bersalin (PPH).
Konsep Trimester Keempat:
- Satu daripada dua kematian ibu berlaku selepas bersalin.
- Trimester Keempat merujuk kepada tempoh kritikal selepas kelahiran di mana risiko kesihatan ibu sebenarnya meningkat.
- Banyak kematian berlaku pada minggu kedua atau ketiga selepas ibu dibenarkan pulang, bukannya dalam tempoh 10 hari pertama.
Punca Kematian yang Perlu Diperhatikan:
- Tuberculosis (Batuk Kering): Merupakan punca utama kematian ibu akibat jangkitan di Malaysia. Ibu yang mengalami batuk kronik mestilah disiasat dan dibenarkan untuk menjalani pemeriksaan X-ray dada.
- Kesihatan Mental: Bunuh diri merupakan punca keempat utama kematian ibu di UK. Di Malaysia, saringan untuk kemurungan dan keresahan (anxiety) perlu dilakukan secara universal bagi setiap ibu mengandung dan selepas bersalin.
- Penyakit Jantung: Cardiomyopathy meningkat disebabkan oleh faktor metabolik seperti obesiti, hipertensi dan diabetes.
- Kehamilan Ektopik: Masih menjadi punca kematian yang ketara di Malaysia. Setiap kehamilan awal dengan simptom sakit perut atau pendarahan mesti disahkan berada di dalam rahim melalui ultrasound.
Syor untuk Penjagaan Lebih Baik:
- Penjagaan Pra-Kehamilan: Ibu (dan bapa) perlu berada dalam tahap kesihatan yang optimum sebelum hamil. Ini termasuk saringan diabetes, pengurusan berat badan dan pengambilan asid folik (dos standard 0.4 mg untuk kebanyakan ibu).
- Kesihatan Bapa: Kesihatan, umur (sasaran 30–35 tahun) dan amalan hidup bapa (seperti tidak merokok/vaping) juga mempengaruhi hasil kehamilan.
- Susulan Jangka Panjang: Ibu yang menghidap pre-eklampsia mempunyai risiko dua kali ganda untuk mendapat penyakit jantung atau strok dalam tempoh 10 tahun selepas bersalin. Oleh itu, pemantauan kesihatan mestilah diteruskan sepanjang hayat di peringkat penjagaan primer.
Kesimpulan:
Penjagaan ibu tidak sepatutnya tamat selepas bayi dilahirkan. Ia adalah satu kesinambungan yang memerlukan kerjasama antara pakar perubatan, doktor penjagaan primer dan keluarga untuk memastikan keselamatan nyawa ibu.
Sumber:
- MMA Webinar
- Dr G Muniswaran, O&G Specialist, Hospital Pantai KL
